Skargi na AI od dziś. KRiBSI może kontrolować firmy i karać nawet 35 mln euro

Od dziś, 28 października 2026 r., unijny AI Act ma w Polsce realnego „szeryfa”. Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) może przyjmować skargi na systemy AI, kontrolować firmy i nakładać kary sięgające 35 mln euro albo 7% światowego obrotu. Wyjaśniamy, co to zmienia dla zwykłych użytkowników i dla przedsiębiorców.

Co dokładnie weszło w życie

Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003) wchodzi w życie etapami. Jej zasadnicza część obowiązuje od sierpnia, ale dopiero teraz zaczynają działać przepisy, które dają nadzorowi realne narzędzia: kontrole, postępowania, tryb skargowy, administracyjne kary pieniężne oraz możliwość wydawania przez komisję opinii indywidualnych i wyjaśnień.

KRiBSI jest polskim organem nadzoru rynku w rozumieniu AI Act. Na jej czele stoi Pamela Krzypkowska, a w skład komisji wchodzą też przedstawiciele wskazani przez UOKiK, KNF, KRRiT i UKE. Pierwsze posiedzenie komisji musi zostać zwołane do 11 listopada, więc pierwsze decyzje to raczej kwestia najbliższych tygodni niż dni.

Skargę może złożyć każdy, za darmo

Skargę do KRiBSI może wnieść osoba fizyczna, firma albo inna jednostka organizacyjna. Nie trzeba być bezpośrednio poszkodowanym i nie ma opłaty. W skardze trzeba wskazać:

• nazwę lub opis systemu AI, którego dotyczy (i jeśli się da, podmiot, który za nim stoi),
• istotne fakty i powód, dla którego uważasz, że złamano AI Act albo polską ustawę,
• inne informacje, które mogą pomóc w sprawie.

Skargę składa się elektronicznie, a papierowo tylko wtedy, gdy nie da się inaczej. Jeśli komisja uzna, że mogło dojść do naruszenia, wszczyna postępowanie. Przy systemach, które bezpośrednio zagrażają życiu, zdrowiu lub prawom podstawowym, przewidziano tryb przyspieszony i możliwość natychmiastowego nakazu wstrzymania ich używania. Informacje i formularze mają być publikowane na stronie komisji w serwisie gov.pl.

Jakie kary grożą firmom

Pułapy kar wynikają wprost z AI Act. Najwyższe, do 35 mln euro lub 7% rocznego obrotu, grożą za praktyki zakazane, np. rozpoznawanie emocji pracowników w miejscu pracy czy manipulację wykorzystującą słabości odbiorców. Za naruszenie obowiązków przejrzystości (np. brak informacji, że klient rozmawia z chatbotem, czy nieoznaczone deepfake’i) grozi do 15 mln euro lub 3% obrotu. W przypadku małych i średnich firm stosuje się niższą z dwóch kwot, a są to maksymalne pułapy, nie stawki. Polska ustawa przewiduje też mechanizmy obniżenia kary, m.in. gdy firma sama zgłosi naruszenie i współpracuje z komisją.

Opinia za 150 zł, zanim wdrożysz AI

Dla przedsiębiorców jest też dobra wiadomość. Można zapytać KRiBSI o opinię indywidualną w jednej konkretnej sprawie, np. czy planowane wdrożenie AI jest zgodne z przepisami. Opłata to 150 zł. Komisja ma na odpowiedź 30 dni (60 w sprawach złożonych), a jeśli nie zdąży, przyjmuje się, że zgadza się ze stanowiskiem wnioskodawcy. Zastosowanie się do opinii chroni firmę przed negatywnymi konsekwencjami.

Co warto sprawdzić już teraz

Jeśli prowadzisz firmę i korzystasz z AI, przejrzyj przede wszystkim:

• czy chatbot na stronie lub infolinii jasno mówi, że nie jest człowiekiem,
• czy realistyczne grafiki, nagrania i głosy z AI w reklamach są oznaczone,
• czy nie używasz narzędzi oceniających nastrój lub „zaangażowanie” pracowników z kamery albo głosu,
• czy masz dokumentację opisującą, do czego i jak używasz AI (kontrola zwykle odbywa się zdalnie).

Samo korzystanie przez pracowników z czatbotów do pisania maili nie łamie AI Act i nie wymaga żadnego „certyfikatu AI”. Z kolei wklejanie danych osobowych klientów do publicznych narzędzi to sprawa RODO i prezesa UODO. Obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka, np. w rekrutacji czy ocenie zdolności kredytowej, zaczną obowiązywać dopiero 2 grudnia 2027 r.

Źródło: Prawo.pl, ustawa o systemach sztucznej inteligencji, art. 59 (LexLege), AIPORT.pl

Artykuł zredagowany przy pomocy AI.